กัณฑ์ที่ ๒ ก้ณฑ์หิมพานต์
เป็นกัณฑ์ที่พระเวสสันดรบริจาคทานช้างปัจจัยนาคแก่พราหมณ์ทั้ง ๘
เนื้อเรื่องโดยย่อ พระนางผุสดีได้ลงมาจุติเป็นราชธิดาของพระเจ้ามัททราช เมื่อพระชนม์ได้ ๑๖ ชันษา จึงได้อภิเษกสมรสกับพระเจ้าสญชัยแห่งสีพีนคร ต่อมาได้ประสูติพระโอรสนามว่า "เวสสันดร" ในวันที่ประสูตินั้นได้มีนางช้างฉัททันต์ตกลูกเป็นช้างเผือกขาวบริสุทธิ์ จึงนำมาไว้ในโรงช้างให้นามว่า "ปัจจัยนาค" เป็นช้างแก้วอุดมด้วยมงคลลักษณะอันเป็นเลิศ เมื่ออยู่ในที่ใดก็จะบันดาลให้พื้นที่นั้นมีฝนน้ำข้าวปลาบริบูรณ์ เป็นช้างต้นคู่บุญพระเวสสันดร ถือเป็นบุพนิมิตมงคลของพระนครสีพี เมื่อพระเวสสันดรเจริญชนม์ ๑๖ พรรษา พระราชบิดาก็ยกสมบัติให้ครอบครองและทรงอภิเษกกับนางมัทรี พระราชธิดาราชวงศ์มัททราช มีพระโอรส ๑ องค์ ชื่อ "ชาลี" และราชธิดาชื่อ "กัณหา" พระองค์ได้ทร้างโรงทาน บริจาคทานแก่ผู้เข็ญใจ ต่อมาพระเจ้ากาลิงคะได้ส่งพราหมณ์แปดคนมาขอพระราชทานช้างปัจจัยนาค พระเวสสันดรทรงพระราชทานช้างปัจจัยนาคแก่พระเจ้ากลิงคะ ชางเมืองสีพีเห็นพระเวสสันดรทรงบริจาคช้างปัจจัยนาคคู่บ้านคู่เมืองไปก็ไม่พอใจ ขอให้พระเจ้าสญชัยขับพระเวสสันดรไปเสียจากเมืองสีพี พระเจ้าสญชัยจึงจำพระทัยเนรเทศพระเวสสันดรออกจากเมือง
ข้อคิดประจำกัณฑ์ : ๑. คนดีเกิดมายังโลกาให้ร่มเย็น ๒. หากปราศจากการเสียสละแล้วโลกาคงถึงกาลพินาศ ๓. การทำความดี มักมีอุปสรรค มารไม่มีบารมีไม่มา บารย่งมีบารมียิ่งแก่กล้า อุปสรรค์ปัญหาเป็นที่มาแห่งความสำเร็จ ๔. เป้าหมายของการเสียสละ อยู่ที่โพธิญาณมิหวั่นไหวแม้จะได้รับทุกข์
อานิสงส์ของการบูชากัณฑ์หิมพานต์ : ผู้บูชากัณฑ์หิมพานต์ ย่อมได้สิ่งที่ปรารถนาทุกประการ ครั้นตายแล้วได้บังเกิดในสุคติโลกสวรรค์ เสวยสมบัติอันมโกฬาร มีบริวารแวดล้อมบำรุงบำเรออยุ่เป็นนิตย์ จุติจากสวรรค์แล้วจะมาเกิดในตระกูลขัตติยะมหาศาลหรือตระกูลพราหมณ์มหาศาล อันบริบูรณ์ด้วยทรัพย์ศฤงคาร บริวารมากมายนานาประการ เช่น โค กระบือ ช้าง รถ ยานพาหนะ จนนับประมาณมิได้ ประกอบ้วยสุขกายสบายใจทุกอิริยาบถ ฯ
ประดับด้วยพระคาถา : ๑๓๔ พระคาถา
เพลงประจำกัณฑ์ : เพลง "ตวงธาตุ" ประกอบด้วยกิริยาอวยทานมุ่งประกอบกิริยาที่พระเวสสันดรทรงบริจาคทาน
พระนิพนธ์ : สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส
ที่มา : หนังสือเทศน์มหาชาติเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมายุ ๘๐ พรรษา ในวาระโรงเรียนยานนาเวศวิทยาคม สถาปนาครบ ๕๐ ปี
ที่มา : หนังสือเทศน์มหาชาติเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมายุ ๘๐ พรรษา ในวาระโรงเรียนยานนาเวศวิทยาคม สถาปนาครบ ๕๐ ปี
